Haskell i klasy typów Show oraz Read

13 minut(y)

Wiele osób zadaje takie pytanie:

Co napisać w nowym języku programowania, żeby się go nauczyć

Kiedyś usłyszałem odpowiedź, że jako pierwszy projekt w nowym języku programowania najlepiej napisać interpreter. BrainFucka nie trzeba chyba przedstawiać. Jest to najpopularniejszy ezoteryczny język programowania. Przy tym jest bardzo prosty, ale ma też ciekawe właściwości. Interpreter BrainFucka będzie częścią projektu HelCam, a HelCam częścią większego projektu HelVM (wymawiaj Helium).

Na razie nie będziemy pisać całego interpretera a ograniczymy się do leksera. Lekser jest to program zamieniający kod źródłowy na tokeny. Tokeny są przetwarzane później przez kolejne części kompilatora, czyli np. parser. Lekser zmienia kod źródłowy zapisany w [BrainFucku] na listę tokenów, a następnie tę listę tokenów znów możemy zamienić na kod źródłowy i porównać, że dostaliśmy to samo. A dokładniej zminimalizowany kod bez komentarzy.

Haskell i programowanie funkcyjne

Można pomyśleć, że w programowaniu funkcyjnym tworzy się bez ładu i składu funkcje, które szybko zamieniają się w Latającego Potwora Spaghetti.

My jednak nie będziemy pisać funkcji (z jednym małym wyjątkiem), tylko będziemy implementować klasy typu (ang. type class).

Typ danych Token

Najpierw zdefiniujmy tym danych Token:

data Token = MoveR
           | MoveL
           | Inc
           | Dec
           | Output
           | Input
           | JmpPast
           | JmpBack
           deriving (Eq, Ord, Enum)

Osiem tokenów odpowiadających ośmiu instrukcjom BrainFucka.

Słowo kluczowe data służy do tworzenia typów danych. Zarówno iloczynów (ang. product), jak i sum (ang. sum, coproduct). Teraz tylko pytanie, co to jest iloczyn i suma :)

Iloczyn jest to iloczyn kartezjański zmiennych, czyli krotka/tupla (ang. tuple) lub struktura/rekord. W [Kotline] służą do tego klasy danych (ang. data class), a w Scali - klasy przypadków (ang. case class) Tu trzeba uważać, ponieważ w Haskellu struktury nie mają nazwanych pól (wyglądają prawie jak krotki), za to rekordy, które mają nazwane pola, są niepolecane z powodu dziwnych zachowań. Najprostszym możliwym iloczynem, z którego można zbudować wszystkie pozostałe, jest para, czyli krotka dwuelementowa.

Suma to alternatywa wyłączająca (albo-albo). Czyli coś jest albo typu A, albo typu B. Najprostsza możliwa suma, z której można zbudować wszystkie pozostałe sumy, to Either.

Razem iloczyn i suma tworzą algebraiczne typy danych (ang. algebraic data type, [ADT]).

Na razie jednak nie potrzebujemy pełnej mocy algebraicznych typów danych, a prostego enuma, takiego jak w Javie.

Eq, Ord, Enum to klasy typów, które potrafi wywnioskować kompilator Haskella:

  • Eq to możliwość sprawdzania, czy zmienne są sobie równe (operatory == i \=).
  • Ord to możliwość ustalania kolejności między zmiennymi (operatory <, <=, > i >= )
  • Enum to możliwość enumeracji, czyli znalezienia następnika i poprzednika

Tak naprawdę z tych trzech klas typów potrzebujemy tylko Eq, ale chciałem pokazać, że możemy dostać za darmo wiele instancji klas typów.

Następnie tworzymy jeszcze alias TokenList dla listy tokenów.

type TokenList = [Token]

Klasy typów Show i Read

Oprócz klasy typów Eq, Ord i Enum potrzebujemy jeszcze dwóch innych implementacji klas typów z biblioteki standardowej, są to Show i Read.

Show także posiada domyślną implementację, jednak nie jest tu ona satysfakcjonująca. Dlatego, żeby móc używać klasy typu Show musimy napisać już trochę kodu. Musimy zaimplementować jedną metodę show i zrobimy to za pomocą dopasowywania wzorców (ang. pattern matching):

instance Show Token where
  show MoveR   = ">"
  show MoveL   = "<"
  show Inc     = "+"
  show Dec     = "-"
  show Output  = "."
  show Input   = ","
  show JmpPast = "["
  show JmpBack = "]"

Dla każdej możliwej wartości tworzymy osobny przypadek, gdzie zwracamy Stringa reprezentującego token.

Żeby utworzyć instancję klasy typu Read trzeba zaimplementować jedną metodę readsPrec. Teraz także zrobimy to za pomocą dopasowywania wzorców:

instance Read Token where
  readsPrec _ ">" = [( MoveR  , "")]
  readsPrec _ "<" = [( MoveL  , "")]
  readsPrec _ "+" = [( Inc    , "")]
  readsPrec _ "-" = [( Dec    , "")]
  readsPrec _ "." = [( Output , "")]
  readsPrec _ "," = [( Input  , "")]
  readsPrec _ "[" = [( JmpPast, "")]
  readsPrec _ "]" = [( JmpBack, "")]
  readsPrec _ _   = []

Mamy tu kilka rzeczy:

  • dopasowywanie wzorców dla dwóch zmiennych
  • _ to ignorowanie wartości zmiennej (metoda readsPrec przyjmuje dwa parametry, a nas interesuje tylko ten drugi).
  • [,] to składnia listy.
  • (,) to składnia krotki.

Implementujemy jedną metodę readsPrec, ale w zamian za to dostajemy wiele innych metod do użycia:

  • read - niebezpieczna metoda, która zgłasza błąd, jeśli nie uda się parsowanie.
  • readMaybe - bezpieczna metoda, która zwraca Maybe będące odpowiednikiem Option ze Scali i Optional z Javy.
  • readEither - bezpieczna metoda, która zwraca Either.

Nowy typ Tokens

Klasy typów niestety mają swoje ograniczenia. Nie jesteśmy w stanie utworzyć klas typów Show i Read dla listy tokenów. Rozwiązaniem na to jest utworzenie nowego typu danych zawierającego listę tokenów:

import Data.Maybe
import Text.Read

newtype Tokens = Tokens TokenList

I znów tworzymy nowy typ danych. Jednak tym razem nie za pomocą data a newtype. Jaka jest różnica między tymi słowami? newtype nie tworzy dodatkowej alokacji. Działa jak case class Tokens(tokens: TokenList) extends AnyVal w Scali.

Instancja dla Show jest prosta do zaimplementowania:

instance Show Tokens where
  show (Tokens tokens) = tokens >>= show

>>= to operator składania monad. Odpowiednik flatMap z innych języków programowania. W naszym przypadku monadami jest lista tokenów i lista znaków wyprodukowanych przez metodę show wywoływaną dla każdego tokenu. W rezultacie dostajemy listę znaków, czyli String.

W drugą stronę jest niestety trudniej:

charToString :: Char -> String
charToString = (:[])

instance Read Tokens where
  readsPrec _ text = [( Tokens $ text >>= maybeToList . readMaybe . charToString, "")]
  • . to operator składania funkcji.
  • $ to sprytny operator zmieniania kolejności operacji. Dzięki niemu wywołania cebulowe d(c(b(a))) można zapisać jako d $ c $ b $ a.

Dla każdego znaku w liście kolejno musimy:

  • zamienić char na string za pomocą charToString
  • sparsować każdy string w liście za pomocą metody readMaybe
  • każde Maybe zamienić na listę zero- lub jedno-elementową za pomocą funkcji maybeToList

W rezultacie dostajemy listę tokenów, którą zamieniamy na typ Tokens.

Budowanie projektu - Cabal

Cabal jest najprostszym programem do budowania projektów i zarządzania zależnościami dla Haskella. Pozostałe to Stack i Nix. Początkowy plik konfiguracyjny można wygenerować za pomocą polecenia cabal init. Plik konfiguracyjny nazywa się <nazwa-projektu>.cabal, czyli w naszym przypadku helcam.cabal.

Do pliku projektu helcam.cabal musimy dodać informacje o modułach do kompilacji:

library
  exposed-modules:
      HelVM.HelCam.BrainFuck.Token
      HelVM.HelCam.BrainFuck.Tokens
  other-modules:
  hs-source-dirs:
      src/main/eta
  build-depends:
      base >=4.7 && <5
  default-language: Haskell2010
  ghc-options:      -Wall

i teraz możemy skompilować projekt za pomocą polecenia:

cabal clean && cabal build

Pisanie testów i biblioteka HUnit

Teraz trzeba by jakoś ten kod przetestować. Można manualnie, ale nie po to jesteśmy programistami, żeby rzeczy robić manualnie. Na szczęście dla Haskella istnieje prosta biblioteka, która umożliwia testy jednostkowe.

do pliku hs-esovm.cabal dodajemy konfigurację:

test-suite hs-esovm-test
  type: exitcode-stdio-1.0
  main-is: Test.hs
  other-modules:
  hs-source-dirs:
      src/test/eta
  ghc-options: -threaded -rtsopts -with-rtsopts=-N
  build-depends:
      base >=4.7 && <5
    , hs-esovm
    , HUnit
    , test-framework
  default-language: Haskell2010

i już możemy pisać testy

helloWorldWithComments :: String
helloWorldWithComments = "                                \
++++++++                                                  \
[>++++[>++>+++>+++>+<<<<-]>+>+>->>+[<]<-]                 \
>>.>---.+++++++..+++.>>.<-.<.+++.------.--------.>>+.>++. \
"

helloWorld :: String
helloWorld = "++++++++[>++++[>++>+++>+++>+<<<<-]>+>+>->>+[<]<-]>>.>---.+++++++..+++.>>.<-.<.+++.------.--------.>>+.>++."

helloWorldAsList :: String
helloWorldAsList = "[+,+,+,+,+,+,+,+,[,>,+,+,+,+,[,>,+,+,>,+,+,+,>,+,+,+,>,+,<,<,<,<,-,],>,+,>,+,>,-,>,>,+,[,<,],<,-,],>,>,.,>,-,-,-,.,+,+,+,+,+,+,+,.,.,+,+,+,.,>,>,.,<,-,.,<,.,+,+,+,.,-,-,-,-,-,-,.,-,-,-,-,-,-,-,-,.,>,>,+,.,>,+,+,.]"

--------------------------------------------------------------------------------

testHelloWorld :: Test
testHelloWorld = TestCase (assertEqual "testHelloWorld" helloWorld (show $ readTokens helloWorld))

testHelloWorldWithComments :: Test
testHelloWorldWithComments = TestCase (assertEqual "testHelloWorldWithComments" helloWorld (show $ readTokens helloWorldWithComments))

testTokenAsList :: Test
testTokenAsList = TestCase (assertEqual "testTokenAsList" helloWorldAsList (show $ tokenList $ readTokens helloWorldWithComments))

Następnie wszystkie testy trzeba zebrać razem:

testsOfTokens :: Test
testsOfTokens = TestList [ TestLabel "testHelloWorld" testHelloWorld
                          , TestLabel "testHelloWorldWithComments" testHelloWorldWithComments
                          , TestLabel "testTokenAsList" testTokenAsList
                          ]

Oraz stworzyć moduł startowy dla testów:

module Main(main) where

import HelVM.HelCam.BrainFuck.TokensTest

import Test.HUnit

testExample :: Test
testExample = TestCase (assertEqual "test" "test" "test")

testList :: Test
testList = TestList [ TestLabel "testExample" testExample
                    , TestLabel "testsOfTokens" testsOfTokens
                    ]

main :: IO ()
main = do
  _ <- runTestTT testList
  return ()

Teraz możemy wywołać testy za pomocą polecenia:

cabal test

Wyprowadzenie i podsumowanie

No ale po co programiście Javy, Kotlina czy Scali język Haskell? Oczywiście oprócz tego, że Haskell uczy programowania funkcyjnego, które jest coraz bardziej potrzebne. Przecież tego i tak nie można użyć w projekcie działającym na JVM.

Otóż od niedawna można. Można skompilować Haskella i uruchomić go na JVMie. Kompilator, który to robi nazywa się Eta a odpowiednikiem Cabala jest Etlas.

Mając zainstalowany kompilator Eta i narzędzie do budowania Etlas można skompilować projekt za pomocą polecenia:

etlas clean && etlas build && etlas test
etlas run helcam

Kod jest dostępny na Githubie.

Zostaw komentarz